İstanbul’un Denizaltı Sırları ve Kayıp Anlatılar
Boğaz’ın suları her zaman sakin görünmez. Özellikle gece, Karaköy’den kalkan bir vapurun arka güvertesinden baktığında, derinlerde bir şeyler kıpırdıyor gibi gelir insana. İstanbul’un denizaltı sırları işte tam da bu hissin peşine düşerek başlar. Yıllardır kayıp gemilerden, batık sandallardan ve unutulmuş hikayelerden beslenen bir şehir burası.
Çocukluğumda Büyükada’da dedemle balık tuttuğumuz günlerde anlatırdı. “Oğlum,” derdi, “şu karşıdaki suların altında bir Alman denizaltısı yatıyor. 1915’ten kalma.” Gözlerim faltaşı gibi açılırdı. Sonra yıllar geçti, o denizaltının gerçekten var olup olmadığını araştırdım. Meğer dedemin anlattığı hikaye tamamen uydurma değilmiş.
Boğaz’ın Unutulmuş Batıkları
İstanbul Boğazı, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yaptı. Bu yüzden sularının altında adeta bir müze yatıyor. 2000’lerin başında yapılan sualtı araştırmalarında, Bizans dönemine ait amphora dolu gemiler, Osmanlı kalyonları ve hatta II. Dünya Savaşı’ndan kalma bazı parçalar bulundu. Ama en ilginci, hala tam olarak yerleri belirlenememiş olanlar.
Özellikle Tarabya önlerinde, bazı balıkçılar geceleri ağlarına takılan “metal parçalardan” bahseder. Kimisi “eski Rus denizaltısı” der, kimisi de “Bizans dönemi savaş gemisi” olduğunu iddia eder. Gerçek ne olursa olsun, bu hikayeler İstanbul’un denizaltı sırlarını beslemeye devam ediyor.
Karadeniz’in Girişindeki Gizem
Rumeli Feneri’ne doğru gittiğinizde, denizin rengi birden değişir. Burada eski bir denizciyle tanıştım bir keresinde. Adı Niyazi Amca’ydı. Kasımpaşa’da bir kahvede otururken anlatmıştı. “1943’te,” demişti, “burada bir İngiliz denizaltısı battı. İçinde altın varmış diyorlar.”
Güldüm önce. Sonra araştırdım. Gerçekten de o yıllarda Karadeniz’e inmek isteyen bazı müttefik denizaltılarının Boğaz’dan geçtiği biliniyor. Bazıları geri dönemedi. Peki ya o altınlar? Belki de hala oralarda, yosunların arasında sessizce bekliyorlar.
Kayıp Anlatılar ve Şehir Efsaneleri
İstanbul sadece batık gemilerden ibaret değil. Kayıp anlatılar da en az onlar kadar önemli. Mesela, 1800’lerin sonunda Bebek’te yaşayan bir Rum balıkçının her gece aynı saatte denize açılıp sabaha karşı garip bir sandıkla döndüğü rivayet edilir. Sandığın içinde ne olduğu hiçbir zaman öğrenilemedi.
Bazı yaşlılar, bu sandığın içindeki şeylerin İstanbul’un eski kiliselerinden çalınan kutsal emanetler olduğunu söyler. Bazıları ise sandığın bir denizaltıdan getirilen şifreli haritalar içerdiğini iddia eder. Hangisi doğru bilinmez. Ama bu tür hikayeler, şehrin damarlarında dolaşmaya devam ediyor.
Su Altındaki Camiler ve Minareler
Evet, yanlış okumadınız. Bazı balıkçılar, özellikle Büyükçekmece ile Silivri arasında, su altında minare uçları gördüklerini anlatır. 1950’lerde baraj çalışmaları sırasında sular altında kalan köylerin kalıntıları bunlar olabilir. Ama insan bir kez duyunca, hayal gücü devreye giriyor.
“Acaba gerçekten cami miydi?” diye soruyor insan kendi kendine. Belki de sadece eski bir kuyu veya bacaydı. Yine de İstanbul’un denizaltı sırları arasında bu anlatılar da kendine yer buluyor. Çünkü bu şehir, gerçeği efsaneyle öyle bir harmanlıyor ki, ikisini birbirinden ayırmak neredeyse imkansız hale geliyor.
Modern Zamanların Sualtı Keşifleri
Bugün artık teknoloji çok daha gelişmiş durumda. Sualtı robotları, sonar cihazları… Ama yine de Boğaz’ın bazı yerleri hala gizemini koruyor. Çünkü akıntılar çok güçlü. Derinlikler tehlikeli. Ve en önemlisi, İstanbul’un bürokrasisi her şeye bir engel çıkarabiliyor.
Geçen yıl bir arkadaşım, bir dalgıç ekibiyle Yenikapı açıklarında çalışıyordu. Orada bulunan Theodosius Limanı kalıntıları üzerine araştırma yapıyorlardı. Ama bir anda her şey durdu. “İlgili mercilerden izin alamadık” dediler. Şehir yine kendi sırlarını korumayı başarmıştı.
Denizaltı Hikayeleri Neden Bu Kadar Çekici?
Belki de bilinmeyene duyduğumuz o çocuksu merak yüzünden. Belki de İstanbul gibi bir şehrin bile hala çözülmemiş gizemleri olduğunu bilmek içimizi rahatlatıyor. Çünkü her şeyin bilindiği, her köşenin aydınlatıldığı bir şehir sıkıcı olurdu.
Kadıköy’de bir meyhane masasında, balık ekmek yiyen yaşlı bir amca anlatmıştı bir akşam. “Evlat,” demişti, “denizin altında yatanlar, karada yaşayanlardan daha çok sır saklar.” O günden beri Boğaz’a her bakışımda, bu cümleyi hatırlarım.
Belki bir gün tüm İstanbul’un denizaltı sırları ortaya çıkar. Belki de hiç çıkmaz. Aslında önemli olan da bu belirsizlik. Çünkü bir şehrin ruhu, tam da çözülemeyen, anlatılamayan, suyun altında kalan o kayıp hikayelerde saklı.
Siz de bir dahaki sefere Boğaz kenarında yürürken denize biraz daha dikkatli bakın. Belki de bir anda suyun altında bir gölge görürsünüz. Ya da sadece yansımanızdır. Kim bilir…